metalblast.pl - nowinki muzyczne | koncerty | metal
Czytanie nut – metrum
Czytanie nut – metrum
Metrum ma ogromny związek z omawianym już pojęciem wartości rytmicznej nuty. To właśnie te dwie cyfry ustalają porządek w takcie, decydują o ilości i wartości nut, które wypełniają jeden cały takt.

Zapoznanie się z tym, czym tak naprawdę jest metrum i do czego jest potrzebne pomoże nam nie tylko czytać nuty, ale i zapisywać je tak, aby inni czytali je z łatwością i przyjemnością. Pozwoli także zrozumieć czym jest w muzyce akcent, czyli między innymi dlaczego 3/4 to nie jest to samo co 6/8. Zapraszam wszystkich :)

Każda nuta w zapisie zajmuje swoją część czasu przeznaczonego na cały takt. Jest to ściśle powiązane z metrum. Jeżeli mamy metrum 4/4 to zmieści się w nim równowartość dokładnie jednej całej nuty.. Więcej się nie zmieści, a jeśli wpiszemy mniej to takt będzie niepełny. W metrum 3/4, do taktu muszą wejść trzy ćwierćnuty, ale może to być też półnuta z kropką lub sześć ósemek, albo inna kombinacja nut o różnych wartościach.

Metrum w teorii

Metrum jest pewnego rodzaju wzorem, który wyznacza porządek w takcie. Oznaczają je umieszczone za kluczem i znakami przykluczowymi (jeśli tonacja ich wymaga) dwie cyfry. Zapisane są jedna nad drugą i każda z nich ma swoje znaczenie.

Metrum

Dolna cyfra zawsze określa konkretną wartość nuty. Może być to 4, co oznacza, że wartością tą jest ćwierćnuta (czyli ćwiartka). Jeżeli na dole jest 8 – wartością jest ósemka, jeżeli 16 – szesnastka, 2 natomiast oznacza półnutę. Co zatem dalej z tą wartością nuty? Teraz należy odczytać cyfrę górną. Oznacza ona ilość nut (o takiej wartości, jaką określiliśmy cyfrą dolną), która zmieści się w jednym takcie. 4/4 będzie więc oznaczać, że w każdym takcie naszego utworu muszą zmieścić się dokładnie cztery ćwierćnuty, 6/8 daje nam takty zawierające sześć ósemek, 3/4 – trzy ćwierćnuty. Bardzo proste.

Nie ma możliwości, aby na dole znalazła się cyfra inna niż 2,4,8,16 lub ewentualnie 32 lub 64 (ale raczej nie spotyka się tak drobnych wartości w metrum). Pamiętajcie, ze musi ona być jakąś istniejącą wartością. Niemożliwe jest istnienie metrum 4/13, czy 5/9, ponieważ zwyczajnie nie istnieją takie wartości nut, jak „trzynastki” lub „dziewiątki”.

Podział taktów

Możemy spotkać się z kilkoma sposobami formalnego podziału taktów (w określonym metrum) na grupy.

Pierwszym z nich jest rozróżnienie taktów prostych i złożonych. TAKTY PROSTE są taktami, których metrum ma w górnej cyfrze 2 lub 3. Może to zatem być np. 2/4 albo 3/4, zawsze z dwójką albo trójką na górze. TAKTY ZŁOŻONE natomiast posiadają w górnej cyfrze metrum zwielokrotnione lub dowolnie zsumowane dwójki i trójki. Czyli przykładami taktów złożonych będą takty: 4/4 (2+2), 6/8 (3+3), 5/4 (2+3), 7/8 (3+2+2)…

Innym sposobem podziału taktów z jakim możemy się spotkać to podział na takty regularne i nieregularne. Do TAKTÓW REGULARNYCH zaliczają się wszystkie te, które mają górną cyfrę metrum podzielną bez reszty przez 2 albo 3, czyli między innymi 2/4, 4/4, 3/4, czy 6/8. TAKTY NIEREGULARNE to wszystkie pozostałe, czyli te, w których górna cyfra nie dzieli się ani na 2 ani na 4, czyli np. 5/4 albo 7/8.

Istnieje także podział na takty dwójkowe i trójkowe, z czego te pierwsze mają w górnej cyfrze metrum 2 albo 4, drugie natomiast: 3,6,9,12,18 lub 24.

Porządek w takcie

Jak już wspomnieliśmy, metrum jest takim czynnikiem, który wprowadza do taktu porządek. Chodzi tu o jasne i czytelne umieszczenie nut i pauz w takcie, tak, żeby ułatwić wykonawcy odczytanie rytmu. Interesuje nas teraz tylko ich wartość (czyli czas ich trwania). Za przykład weźmy prosty takt w metrum 3/4 . Określa on, że w naszym takcie mogą znajdować się przeróżne wartości nut i pauz, ale ich suma musi być równa trzem ćwierćnutom. Nie oznacza to jednak, że możemy te nuty zapisać jakkolwiek, byle tylko zgadzała się suma. Musimy zrobić to tak, aby można było w łatwy sposób wzrokowo wyodrębnić każdą z grup nut ( w tym przypadku o sumie jednej ćwierćnuty, ponieważ metrum 3/4 określa nam trzy ćwierćnuty) . Dzięki temu zapis nutowy zyskuje na przejrzystości, wyraźnie widzimy gdzie jest raz, dwa i trzy.

Takt

Patrząc na powyższy rysunek widzimy, że każda grupa ćwierćnutowa jest wyraźnie oddzielona od pozostałych. Cyframi zostały oznaczone części taktu. O ile w pierwszym takcie przykładu mamy trzy ćwierćnuty, tak w kolejnych, w jednej cząstce mieszczą się dwie, trzy, a nawet cztery nuty. Mają one powiązane ze sobą ogonki i każda taka grupa nut należy do konkretnej części taktu.

Bardzo ważne: nie wolno nam wiązać ze sobą nut z różnych części taktu. Nie chodzi o samą zasadę dla zasady, tak będzie dużo czytelniej dla wykonawcy.
Dotyczy to taktów w każdym metrum. We wszystkich taktach pilnujemy, żeby każda nuta lub grupa nut wyraźnie należała do swojej części taktu. Ma wyglądać to tak, że moglibyśmy zakreślić w kółeczko każdą część taktu, nie przecinając żadnych wiązań.

W takim razie co, jeżeli chcemy wydłużyć czas trwania nuty, tak, że wchodzi ona na kolejną część taktu? Wtedy możemy nuty połączyć łukiem, pamiętając, że druga nuta nie jest grana, tylko pozostaje przedłużeniem pierwszej. Ale nie możemy także popadać w paranoję :). Jeżeli na początku taktu mamy półnutę, to nie rozbijamy jej na dwie połączone łukiem ćwierćnuty. Możemy spokojnie też stawiać kropki na mocnych częściach taktu. Całe to grupowanie ma tak naprawdę na celu nadanie czytelności zapisowi.

Spójrzmy na przykłady zapisu dokładnie tego samego rytmu. Pierwszy sposób jest niezgodny z zasadami grupowania nut i wygląda na bardziej skomplikowany niż ten drugi. Nie możemy też łatwo zorientować się w której części taktu jesteśmy. Przykład drugi jest o wiele łatwiejszy do odczytania, ponieważ w każdej chwili możemy się natychmiast zorientować, gdzie dokładnie jesteśmy względem metrum.

Grupowanie

Rozłożenie akcentów metrycznych

Akcent w metrum 3/4 pada zawsze na pierwszą ćwierćnutę. Jest to część mocna, dwie kolejne są już zdecydowanie słabsze. W metrum 2/4 akcentowana jest także pierwsza ćwierćnuta. Jeżeli chodzi o takty złożone są one jakby sumą taktów prostych. Na takt 4/4 składają się dwa takty 2/4, metrum 5/4 będzie sumą 3/4 i 2/4.

W związku z tym takty złożone otrzymują mocny akcent na pierwszą część taktu i słabszy (jeden lub kilka) na innej części. Jest to ta część na której zaczynałby się następny takt prosty (jako składnik taktu złożonego). Nie powinniśmy przesadzać w akcentowaniu pierwszej nuty w obawie, że pominiemy akcent. Akcenty metryczne w muzyce kładziemy intuicyjnie i jeśli świadomie będziemy usiłowali je wzmocnić, mogą stać się one zbyt silne. Chodzi jedynie o to, żeby powtarzalny schemat rytmiczny nadawał muzyce wrażenia ładu i porządku.

Warto zdawać sobie sprawę również z tego, że nuta na pełną miarę taktu (czyli raz, dwa, trzy, cztery…) jest nieco mocniejsza niż te pojawiające się w połowie tych miar, czyli na tak zwane ‘i’ (raz i dwa i trzy i cztery… ). Ale dłuższe wartości nut mają naturalną skłonność do przyjmowania na siebie akcentu. Patrząc na powyższy przykład widzimy, że w drugiej części taktu długie wartości pojawiają się na jego słabszych częściach. Akcenty metryczne nie pokrywają się tu z akcentami wymuszonymi dłuższą nutą. Dzięki temu otrzymujemy trochę inny charakter rytmu. Temat przesunięcia akcentu rozwiniemy przy okazji omawiania synkopy i rytmów synkopowanych.

Może nasunąć się pytanie: Skoro metrum określa nam sumę nut i pauz w utworze to czy możemy zamiennie używać np. 3/4 i 6/8?

Oczywiście prawdą jest, że w każdym z tych taktów suma wartości będzie identyczna. Z matematycznego punktu widzenia można byłoby przyjąć, że oba metrum są identyczne. W muzyce jednak pojawia się coś takiego jak akcenty rozłożone w takcie, czyli akcenty metryczne. Muzyka pozbawiona akcentów, tak samo jak mowa, byłaby pozbawiona jakiegokolwiek charakteru, jakby martwa. W każdym słowie pojawia się akcent, który kładzie nacisk na pewną jego sylabę. To samo dotyczy taktu. Jest on czymś w rodzaju słowa, dzieli się na cząstki, jakimi są wyznaczone przez metrum grupy nut. Akcenty rozmieszczone w takcie są także narzucone przez metrum i dla różnych podziałów będą znajdowały się w innych miejscach.

W takcie w metrum 6/8 mamy sześć ósemek. Wobec tego wyobraźmy sobie, że dzielimy takt na sześć części. Pierwszy akcent oczywiście pada na pierwszą ósemkę. Pojawia się jednak jeszcze jeden, słabszy od poprzedniego, leżący na czwartej ósemce taktu. W metrum 3/4 akcentowana jest tylko pierwsza ćwierćnuta.

Nie da się więc bez szkody dla utworu w metrum 3/4 „wcisnąć” go w metrum 6/8 (lub odwrotnie). Po pierwsze zmieni się zapis utworu. Ale co najważniejsze, akcenty metryczne rozłożą się w innych miejscach, a utwór może zupełnie zmienić swój zamierzony charakter.

Określenie metrum słuchając muzyki nie zawsze jest proste. Problemu nie powinno sprawić zdecydowanie, czy słyszymy takt 4/4 czy 3/4. Mają one bardzo wyraźnie odmienne charaktery, ponieważ pierwszy jest dwudzielny, drugi – trójdzielny. Trochę trudniej jest już, kiedy mamy określić, czy to jest 4/4 czy 2/4 lub 3/4 czy 6/8.

Początkowo problemem może się okazać też metrum 7/8 albo 5/4, ponieważ takty będą sprawiać wrażenie, jakby były niepełne (7/8) lub przepełnione (5/4). Grając w 7/8 możemy na początku odnieść wrażenie, że brakuje tej jednej ósemki do regularnego taktu. Przy 5/4, że dodajemy o jedną ćwierćnutę za dużo. To kwestia przyzwyczajenia, urodziliśmy się i wychowaliśmy w określonej kulturze muzycznej i przez całe życie „atakuje” nas ze wszystkich stron metrum regularne. Musimy się trochę uelastycznić i nie unikać „dziwnych podziałów rytmicznych”.

Zwróćcie też uwagę na to, że metrum 5/4 jest sumą 3/4 i 2/4. Akcenty w takim metrum rozłożą się w podobny sposób jak w taktach prostych, z których jest „złożone”. Jednak czy będzie to w kolejności 3/4 +2/4 czy na odwrót jest indywidualną kwestią utworu.

Alla breve

Dawniej metrum zapisywano nie w postaci cyfr, a znaków podobnych do liter. Dziś możecie się jeszcze spotkać z umieszczonym w miejscu metrum znakiem zbliżonym do litery C lub przekreślonej litery C.

Opis

Utwór posiadający za kluczem taki znak wykonujemy w metrum 4/4.

Alla Breve

Ten znak nazywamy alla breve, dosłownie zwrot ten znaczy: „na sposób krótki”. Takt alla breve jest taktem na 4/4, ale jednostką metryczną (znajduje się w dolnej cyfrze metrum) nie jest ćwierćnuta, tylko półnuta. Utwór rozpoczęty takim znakiem wykonujemy więc jak w metrum 2/2 jednak dwa razy szybciej. Każdą wartość traktujemy, jakby była o połowę krótsza. Nie sprawi to żadnych trudności, jeśli uświadomimy sobie, że rzeczywisty czas trwania nuty jest zależny od tempa utworu. Zwiększając tempo skracamy ten czas, zmniejszając – wydłużamy go.

Podsumowanie:

  • Metrum wyznacza sumę wartości nut oraz narzuca określony porządek i układ akcentów w takcie.
  • Dolna cyfra metrum określa wartość nuty, a górna ilość nut o tej wartości mieszczących się w jednym takcie
  • Takty proste, są taktami w metrum, którego górna cyfra to 2 lub 3. W taktach złożonych jest to wielokrotność lub suma tych cyfr.
  • W taktach regularnych górna cyfra jest podzielna przez 2 lub 3, w taktach nieregularnych tej podzielności nie ma.
  • Wartości grupujemy w taki sposób, aby każda część taktu była graficznie wyodrębniona, a sam zapis przejrzysty i jak najłatwiejszy w odczytaniu.
  • Akcent jest naciskiem położonym na nutę. W taktach prostych akcentowana jest tylko pierwsza część taktu. W taktach złożonych pojawia się więcej akcentów, jednak najsilniejszy z nich pada na pierwszą nutę.
  • Alla breve oznacza wykonanie utworu w metrum 2/2 ze skróceniem każdej wartości o połowę. Oznaczane jest symbolem zbliżonym do przekreślonej litery C.
404 - File or directory not found.

404 - File or directory not found.

The resource you are looking for might have been removed, had its name changed, or is temporarily unavailable.